روزنامه هفت صبح، آرش پورابراهیمی| در کتابهای مبانی علم اقتصاد، جاییکه برای نخستینبار نمودارهای عرضه و تقاضا و تعادل قیمتی آموزش داده میشوند، اثری از قیمت منفی نیست. قیمت یک کالا یا خدمات در کمترین حالت در تئوری میتواند به صفر برسد. اما هفته گذشته در جهان واقعی دیدیم که قیمت گاز در اروپا به زیر صفر رسید، همانطور که پیشتر در دوران کرونا هم قیمت نفت به زیر صفر رسیده بود.
البته منفی شدن قیمت هم به کمک نظریههای اقتصادی قابل شرح است. برخی خریداران از مدتها پیش و در بازار آتی گاز را برای تحویل در پاییز خریده بودند اما حالا که ذخایر گازی در اروپا پر شده و موعد تحویل گاز فرا رسیده، آنها امکان فروش مجدد گاز را ندارند و در این شرایط یا باید هزینه نگهداری گاز را بپردازند (اگر اصلا ممکن باشد) و یا اینکه مقداری هزینه بدهند تا از شر گاز روی دستمانده خلاص شوند. به همین خاطر است که صاحب گاز حاضر است پولی هم بپردازد تا فرد دیگری مسئولیت انبارداری گاز را برعهده بگیرد و در نتیجه قیمت منفی میشود.
اما قیمت منفی گاز در اروپا علاوه بر اینکه برای آنهایی که مبانی علم اقتصاد را تدریس میکنند پدیده جالبی است، پیامهای مهمی هم برای سیاستگذاران در اروپا و حتی خارج از اروپا به همراه دارد. تقریبا دو ماه پیش همهجا میشد هشدارهایی را بابت زمستان سرد و تاریک اروپا دید. ایرانیها امیدوار بودند که همین دورنمای تاریک باعث شود که اروپاییها در مذاکرات برجام انعطاف بیشتری به خرج دهند تا ایران هرچه زودتر به بازار انرژی جهان بازگردد.
رهبران روسیه امیدوار بودند که سرمای هوا و کمبود گاز در اروپا از حمایت اروپاییها از اوکراین کاسته و در نتیجه حتی به تسلیم اوکراین بیانجامد. اما حالا و در میانه پاییز میتوان گفت که هنوز خبری از آن زمستان سرد نیست. اروپا در حال سپری کردن یکی از گرمترین پاییزهای ثبت شده است. دمای هوا در روزهای آخر اکتبر در بسیاری از مناطق اروپای غربی حتی از ۲۰ درجه سانتیگراد هم فراتر رفت. اروپاییها حالا تقریبا ۱۰۰درصد ذخایر گازی خود را پر کردهاند در حالیکه هدف آنها تنها ۷۵درصد بود.
دولتهای اروپایی در مواجهه با قیمت سرسامآور برق و گاز در بخش خانگی و صنعتی کوشیدند راهی را بیابند که از یکسو از فشار مالی به خانوارها و کسب و کارها بکاهد و از سوی دیگر به کاهش مصرف بیانجامد. اگر آنها جلوی افزایش قیمت را گرفته بودند، احتمالا به سختی میشد مصرف گاز را کاهش داد.
اتحادیه اروپا در رویکردی نسبتا منسجم توانست در مدت زمان نسبتا کوتاهی به میزان قابلتوجهی از وابستگیاش به گاز روسیه بکاهد. البته مهمتر از همه اینها، اروپا تاکنون واقعا خوششانس بوده است. هوا میتوانست حالا خیلی سردتر باشد و در نتیجه همان تیترهای مربوط به زمستان سرد و تاریک اروپا همچنان همهجا خودنمایی میکردند. حالا بهنظر میرسد که اروپاییها میتوانند به سلامت از زمستان عبور کنند، هرچند که دمای هوا در این مورد نقش تعیینکنندهای بازی خواهد کرد.
اما این به معنی گاز ارزانقیمت نیست. درست است که بهای گاز در اروپا برای لحظاتی به زیر صفر رسید اما بازار آتی گاز در اروپا هنوز با قیمت بسیار بالای گاز طی حتی یکی دو سال پیشرو تاکید دارد. قیمت گاز در بازار آتی اروپا برای تحویل در سال ۲۰۲۴ معادل نفت ۲۰۰ دلاری است. اروپا هنوز راه درازی برای استقلال کامل از گاز روسیه در پیش دارد، اما اروپاییها به مدد سیاستهای درست و خوششانسی حالا در کوتاه مدت در موقعیت خوبی قرار گرفتهاند.
