روزنامه هفت صبح، آرش خوشخو | این واقعیتی است که حضور هشت نماینده مورد وثوق جبهه ملی به مجلس شانزدهم با ترور عبدالحسین هژیر توسط فدائیان اسلام میسر شد و هموار شدن راه محمد مصدق برای نخستوزیری با ترور علی رزمآرا باز هم بهوسیله فدائیان اسلام هموار شد. حتی کنار زدن احمد قوام از قدرت در سی تیر 1330 باز هم بر پایه محبوبیت همان نیروهای مذهبی رادیکال رخ داد و باز هم ملیگراها از مواهب آن سود جستند.
در واقع نمادهای لیبرالیسم سیاسی در کشور ما، آگاهانه از مواهب کنشهای خشونتآمیز سیاسی توسط گروههای رادیکال مذهبی استفاده کردهاند بیآنکه بعدا سهمی برای آنان و رهبرانشان و خواستههایشان در سفره قدرت قائل باشند. شماره قبل گفتیم که با ترور عبدالحسین هژیر وزیر دربار در 13 آبان 1328، دولت ساعد انتخابات مجلس شانزدهم را باطل کرد و در تکرار انتخابات، هشت نماینده جبهه ملی وارد مجلس شدند.
از طرفی حتی اعدام سریع سیدحسین امامی (که پرونده ترور احمد کسروی را نیز در کارنامه داشت) موجب تضعیف موقعیت فدائیان اسلام بهعنوان یک گروه اوج گرفته و محبوب رادیکال نشد. اما نخست وزیری سپهبد رزمآرا کار را براي اپوزیسیون سخت کرده بود. دانشآموخته نظامی از فرانسه که در غائله آذربایجان تواناییهای خود را نشان داده بود و حالا بهجز نفوذ خارقالعادهاش در بدنه ارتش، مقام نخست وزیری را هم اشغال کرده بود.
مشکل آنجا بود که محمدرضا در چهره رزمآرا یک رضاخان پیشرفته را میدید که هر آن امکان داشت با جاهطلبیهایش طومار سلطنت او را درهم بپیچد. پس دربار از تضعیف او بدش نمیآمد. از طرفی رزمآرا بنای کوتاه آمدن در مقابل مصدق و یارانش را نداشت و بر تصویب الحاقیه گس گلشائیان اصرار میکرد. او میگفت که ایران آماده نیست تا پروسه تولید نفت را به تنهایی تقبل کند.
این موجب تنشهای سنگینی در مجلس شد و پایگاه مذهبی جبهه ملی یعنی پیروان آیتالله کاشانی و همینطور گروه فدائیان اسلام علیه او برانگیخته شده بودند. از طرفی بخشی از سناتورهای قدیمی مجلس سنا مثل تدین و بهرامی و در راس همه آنها سپهبد فضلالله زاهدی که بزرگترین رقیب نظامی رزمآرا محسوب میشد، هیچ فرصتی را برای تضعیف رزمآرا از دست نمیدادند.
خشم جبهه ملی و رهبران نهضت ملی شدن نفت را در این سخنرانی محمد مصدق در هشتم تیرماه در مجلس میتوانید حس کنید: به وحدانیـّت حق، خون میکنیم! خون میکنیم، میزنیم و کشته میشویم! اگر شما نظامی هستید، من از شما نظامیترم. میکُشم! در همین مجلس شما را میکشم.
حاج مهدی عراقی در کتاب ناگفتهها از تشکیل جلسهای با حضور نواب صفوی رهبر فدائیان و تمامی اعضای مرکزیت جبهه ملی جز مصدق که به سبب بیماری حضور نیافته بود، پیش از ترور رزمآرا و پس از بالا گرفتن شایعات درباره تلاش نخستوزیر برای کودتا و انحلال مجلس سخن میگوید:
از جمله حاضران در این جلسه میتوان به سیدحسین فاطمی، سیدمحمود نریمان، عبدالقدیر آزاد، مظفر بقایی، سیدابوالحسن حائریزاده، سیدحسین مکی، کریم سنجابی و سیدعلی شایگان اشاره کرد. جلسهای چند ساعته که نواب در آن با تشریح وضعیت کشور تنها سد مقابل مسیر ملی شدن نفت را رزمآرا دانسته و از حذف او سخن میگوید.
عراقی مینویسد: «سید گفت که تنها سد راه حرکت ما یا سد راه اجرای این برنامهها، وجود آخرین تیر ترکش انگلیس، یعنی رزمآرا است. اگر رزمآرا از سر راه برداشته بشود ما به پیروزی نزدیک هستیم. چهبسا پیروزی را در دو قدمی خودمان میبینیم و به یاری خدا این کارها را انجام خواهیم داد.» از قرار نمایندگان جبهه ملی در پایان این ضیافت با مسرت و خوشی این جلسه را ترک کرده بودند.
هرچه بود ۱۶ اسفند ۱۳۲۹، مجلس ختم آیتالله فیض قمی از بزرگان حوزه علمیه قم بود. خلیل طهماسبی از اعضای فدائیان اسلام هنگامی که رزمآرا وارد صحن مسجد سلطانی شد از پشت او را هدف قرار داد و با شلیک سه گلوله به قتل رساند. رزمآرا در هنگام ترور از طرف اسدالله علم مشاور محمدرضا پهلوی همراهی میشد، همراهی جنجالبرانگیزی که زمینهساز برخی گمانهزنیهای بعدی شد.
خلیل طهماسبی بعد از سوءقصد بازداشت شد اما چندی بعد با تصویب ماده واحدهای از طرف نمایندگان نزدیک به جبهه ملی در مجلس شورای ملی که بر خیانت علی رزمآرا و حمایت او از اجانب بر ملت ایران صحه میگذاشت، بیگناه تشخیص داده شده و از زندان آزاد شد. جدا از ارزش احتمالی عمل خلیل طهماسبی، مشارکت حقوقدانها و دیگر تحصیلکردههای اروپایی جبهه ملی و تاکیدشان بر آزادی خلیل طهماسبی که بههرحال نخست وزیر قانونی وقت را کشته بود، نشانگر شیوه عجیب و شائبهبرانگیز جبهه ملی و ملیگرایان در بزنگاههای تاریخی این کشور بوده است.
کسی منکر مجاهدت آنها در نهضت ملی شدن نفت نیست اما رفتارهای این گروه به وضوح از یک استاندارد واضح سیاسی برخوردار نبوده است. هرچه بود با رفتن رزمآرا، در 29 اسفندماه قانون ملی شدن نفت تصویب شد و در اردیبهشتماه 1330 دکتر مصدق و جبهه ملی به منصب نخستوزیری رسیدند و تشکیل دولت.
شرح عکس:همسر رزم آرا(خواهر صادق هدایت) پس از شنیدن خبر ترور او
