روزنامه هفت صبح، آرش خوشخو | جشنواره سال 1371 هیات داوران قدرتمندی داشت. مرتضی آوینی بهعنوان مهمترین چهره جریان ارزشی در حوزه فرهنگ، سیدمهدی شجاعی نویسنده و دیگر تئوریسین این جریان، اسفندیار شهیدی فیلمبردار کهنهکار، عزتالله حمیدینژاد فیلمساز جوان ارزشی و در کنار این جمع عزتالله انتظامی. جشنواره پروپیمانی هم به لحاظ فیلمها بود.
البته نه در حد سال قبل (مسافران و نرگس و نیاز و ناصرالدین شاه آکتور سینما و…) اما جزو جشنوارههای خوب محسوب میشد. مهرجویی و کیمیایی از نسل بزرگان فیلم داشتند (سارا و ردپای گرگ)، مخملباف با فیلم هنرپیشه آمده بود تا افتراق خود از جریان ارزشی در سینما را باز هم بیشتر کند، سایههای هجوم از احمد امینی، یکبار برای همیشه ملودرام خوشساخت سیروس الوند، آبادانیها شاهکار قدر ندیده کیانوش عیاری و بالاخره از کرخه تا راین ساخته ابراهیم حاتمیکیا.
سینماگر سینمای جنگ و بهنوعی مرید مرتضی آوینی در گروه روایت فتح، حالا در پنجمین فیلم بلندش، ناگهان ژانر عوض کرده بود و یک سوپرپروداکشن پرهزینه با پشتیبانی مالی بنیاد فارابی و با بازیگران حرفهای و فیلمبرداری در آلمان و اینطور چیزها ساخته بود. با داستانی ملودرامیک. موسیقی پرسوز و گداز و ملودیک مجید انتظامی هم داستان را تشدید کرده بود. یادم است دوستانم را که با چشمانی خیس از اشک از سالن سینما بیرون میآمدند و شیفته این فیلم شده بودند.
داستان یک مجروح شیمیایی که براي معالجه به آلمان ميرود و آنجا مهمان خواهر و شوهر آلمانیاش میشود. فيلم پرتبوتاب و پر از رودرروییهای عقیدتی و حتی مذهبی و حرکت جسورانه حاتمیکیا در به تصویر کشیدن دعا و ندبه این جانباز در کلیسا، همدلیاش با یک مرد مست آلمانی، شکایت تندش به خدا در کناره رود راین و همینطور اتخاذ موضعی مهربانانه نسبت به خواهر مقیم آلمان که به قول امروزیها شلحجاب بود (با بازی هما روستا).
در هیات داوران بر سر این فیلم مناقشهای جدی برخاست که یک سرش مهدی شجاعی بود و آن طرفش مرتضی آوینی. شجاعی بهشدت مخالف فیلم و آوینی همراه فیلم. در نهایت از کرخه تا راین فقط یک جایزه بهدست آورد اما مهمترین جایزه را. بهترین فیلم جشنواره. بهترین کارگردانی نصیب سیروس الوند شد براي یکبار برای همیشه، معتمدآریا برای همین فیلم سیمرغ بازیگری گرفت (معتمدآریا آن سالها بهخاطر پخش سریالهایی مثل گل پامچال و آرایشگاه زیبا بازیگر محبوبی بود) هرچند نیکی کریمی براي سارا استحقاق بیشتری برای این جایزه داشت.
قریبیان برای بندر مهآلوده سیمرغ بهترین بازیگر مرد را بهدست آورد و سیمرغ بهترین فیلمنامه هم به داریوش مهرجویی برای سارا رسید. جایزه هیات داوران هم به کیومرث پوراحمد رسید برای کارگردانی فیلم شرم. از ترکیب جوایز مشخص بود که نفوذ مرتضی آوینی تا چه اندازه بر بقیه داوران زیاد بوده است. جایزههای حاتمیکیا و پوراحمد و الوند دقیقا مطابق با سلیقه سینمایی آوینی بود.
ناکامهای بزرگ ردپای گرگ مسعود کیمیایی بود و هنرپیشه محسن مخملباف که جایزه مهمی نگرفتند (هنرپیشه دو جایزه فنی بهدست آورد) و البته آبادانیها از کیانوش عیاری. آوینی بعد از جشنواره نامهای خطاب به حاتمیکیا نوشت. نامهای پر از احساس همدلی و درک و قوت قلب دادن به او برای ادامه مسیر.
هرچند به او خطر سقوط را نیز یادآور شده بود. از کرخه تا راین در اکران سال 1372 همانطور که پیشبینی میشد بسیار پرتماشاگر ازآب درآمد و به مکان سوم پرفروشترین فیلم سال صعود کرد. از کرخه تا راین مهمترین فیلم وابسته به جریان ارزشی سینما به لحاظ جذب تماشاگر تا به امروز بوده است. در بخشهایی از فیلم ایدههای ارزشی و انقلابی به شکلی مشخص به تصویر کشیده ميشوند و تبلیغ میشوند.
مثل فصلی که سعید تصاویر تشییع آیتالله خمینی را بر صفحه تلویزیون میبیند و از خود بیخود میشود. دو میلیون تماشاگر به تماشای این فیلم جنجالی نشستند. (پرتماشاگرترین فیلم سال، یک حادثهای نهچندان با کیفیت به کارگردانی محمدرضا اعلامی با بازی جمشید هاشمپور بود که برای این فیلم مجبور شده بود بهخاطر پروتکلهای وزارت ارشاد با سر پرمو نقش خود را بازی کند و 4میلیون و دویست هزار تماشاگر را به سالنهای سینما کشانده بود).
جالب آنکه از کرخه تا راین وقتی چند سال بعد براي پخش در تلویزیون انتخاب شد، دچار سانسور شد و پورنجاتی سیاستمدار بعدها اصلاحطلب که آنموقع معاون صداوسیما بود، صریحا اعلام کرد که ما زهر از کرخه تا راین را گرفتیم. این سانسور همچنان ادامه دارد و از کرخه تا راین همین دو ماه پیش هم در پخش تلویزیونی با حذف چند سکانس مشهور به نمایش درآمد و گرفتن زهر این فیلم همچنان ادامه دارد.
و بالاخره اینکه در میان فیلمهای مطرح جشنواره بهجز از کرخه تا راین، فیلم هنرپیشه در جای پنجم جدول فروش قرار گرفت، سارا در مکان هشتم. یک بار برای همیشه و شرم در جایگاه 32 و 37 قرار گرفتند و مشخص شد که جایزههایشان چندان مورد توجه تماشاگران سینما قرار نگرفته است.
