روزنامه هفت صبح، آرش پورابراهیمی| دیدار امیرعبداللهیان، وزیر خارجه ایران، با محمد بنسلمان، ولیعهد عربستان، از هر نظر دیداری تاریخی محسوب میشود؛ دو کشور پس از چند سال قطع رابطه و در شرایطی که رقابت سنتی آنها در منطقه عملا به نزاع تبدیل شده بود حالا با سرعت قابلتوجهی به سوی عادیسازی روابط پیش میروند.
با این حال بعید است چرخه رقابت و تقابل در روابط ایران و عربستان پایان یابد. تقابل اخیر میان ایران و عربستان که حالا رو به پایان است از سال ۱۳۹۴ و با حمله به سفارت و کنسولگری عربستان در ایران اوج گرفت؛ تقابلی که هزینه قابلتوجهی را به هر دو کشور وارد کرد. حمله به آرامکو نهتنها از آسیبپذیری عربستان در مقابل متحدان ایران پرده برداشت بلکه به کشورهای عربی منطقه نشان داد که آمریکا لزوما حاضر نیست که بهخاطر آنها وارد منازعات منطقهای شود.
تنازع گسترده با عربستان از لبنان و عراق گرفته تا یمن هم ایران تحریم شده را در تنگنای اقتصادی قرار داده بهخصوص که غلبه کامل یکطرف بر دیگري امکانپذیر نیست و ذخایر ارزی عربستان هم پایانناپذیر بهنظر میرسد. ذخایر عربستان همین حالا بهرغم هزینههای جنگ یمن و به لطف افزایش قیمت نفت طی یکی دو سال اخیر بیش از ۴۰۰ میلیارد دلار برآورد میشود. همین فشار دوجانبه دو کشور را به میز مذاکره بازگرداند؛
بهخصوص که عربستان به دنبال دورانی تازه است که نشانههای آن را در عملکرد این کشور برای جذب فوتبالیستهای مطرح میبینیم، دورانی که تنش منطقهای و تهدید امنیتی را برنمیتابد. با این حال مذاکرات میان ایران و عربستان برای مدتها به کندی پیش میرفت. بهخاطر داریم که زمانی گفته میشد شاید نمایندهای از عربستان در مراسم تحلیف ابراهیم رئیسی شرکت کند و همان زمان هم مذاکراتی در بین دو کشور در جریان بود اما در نهایت پادرمیانی چین بود که چند ماه قبل دو کشور را به توافقی رساند که از جزئیات آن بیخبریم.
اما صلح یا به بیان بهتر آتشبس میان ایران و عربستان شکننده بهنظر میرسد بهخصوص که هیچکدام از منازعات منطقهای میان دو کشور هنوز بهطور کامل حل و فصل نشدهاند. در واقع بهنظر میرسد دو کشور بیشتر به این خاطر به کاهش تنش تن دادهاند که توان یا انگیزه ادامه تقابل را ندارند.
رهبران فعلی در هر دو کشور احتمالا از فشارهای اقتصادی و امنیتی سالهای اخیر درس گرفتهاند و فعلا رقابت کنترل شده را ترجیح میدهند اما تضمینی نیست که رهبران آینده در دو کشور دوباره به ورطه تقابل کشیده نشوند. سيد محمد موسوي دهموردی در مقالهای در فصلنامه مطالعات فرهنگی و سیاسی خلیجفارس با بررسی رابطه میان ایران و عربستان از زمان رضاشاه تاکنون از این روابط بهعنوان «چرخه رقابت و تقابل» یاد میکند. خارج شدن از این چرخه کار سادهای نیست و حداقل فعلا به نظر نمیرسد که در بزنگاهی تاریخی برای خروج از این چرخه قرار داریم.
اتحاد آلمان در اواخر قرن نوزدهم هم به چرخهای از رقابت و تقابل میان آلمان و فرانسه انجامید. چرخهای که اثرات خونبار آن را در قرن بیستم دیدیم و تنها ایدهای نسبتا مترقی مانند اتحادیه اروپا بود که روابط دو کشور را به حدی درهمتنیده کرد که ورود به تقابل در آن تقریبا غیرممکن به نظر میرسد. ایران و عربستان تا آن روز راه درازی در پیش دارند. به همین خاطر باید بابت همین صلح یا آتشبس میان دو کشور خوشحال بود.
