روزنامه هفت صبح، آرش پورابراهیمی| اروپاییها از یکسو عملکرد تقریبا درخشانی در تولید برق از منابع تجدیدپذیر داشتهاند و از سوی دیگر بازار برق در این قاره هم بهشدت تحتتاثیر کمبود گاز قرار گرفته است. تناقض دیگر این است که برخی از شرکتهای تولید انرژی در آستانه ورشکستگی قرار دارند و تنها کمک دولتی آنها را سرپا نگه داشته در حالیکه بخشی دیگر آنقدر سود کردهاند که دولتها بهدنبال راههایی برای کاهش سود این شرکتها و بازتوزیع آن میان بخشهایی از جامعه میگردند.
بخشی از پاسخ این تناقضات به جزئیات بازار انرژی در اروپا و شیوه قیمتگذاری برق در اتحادیه اروپا باز میگردد. کلیات بحران انرژی در اروپا تقریبا واضح است. جنگ اوکراین و بهتبع آن تنش میان روسیه و غرب که با مجموعهای از تحریمهای دوطرفه همراه بود به کاهش عرضه گاز طبیعی در بازار اروپا منجر شده که نتیجه طبیعی آنهم افزایش قیمت گاز طبیعی است. جالب اینجاست که قیمت برق هم در اروپا تقریبا همانقدر بالا رفته درحالیکه وابستگی اتحادیه اروپا به گاز طبیعی برای تولید برق بسیار کمتر از آن چیزی است که تصور میکنید.
سهم تولید برق از منابع تجدیدپذیر در اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۰ برای نخستینبار از سهم برق تولید شده از سوختهای فسیلی پیشی گرفت. در واقع گاز حتی منبع اصلی تولید برق در اروپا هم نیست. با اینحال حتی قیمت برق هم از بحران کمبود گاز در اروپا مصون نبود. مشکل اصلی به شیوه قیمتگذاری برق در اروپا باز میگردد. قیمت برق در اروپا براساس گرانترین واحد برق فروخته شده تعیین میشود. تصور کنید که نیاز برق اتحادیه اروپا ۱۰۰ کیلووات بر ساعت باشد.
قیمت برق برای همه ۱۰۰ کیلووات بر ساعت بر اساس قیمت صدمین واحد فروخته شده و در واقع گرانترین واحد فروخته شده محاسبه میشود. یعنی حتی اگر ۹۹ کیلووات بر ساعت مورد نیاز از منابعی بسیار ارزان تامین شود اما آخرین کیلووات مورد نیاز با استفاده از گاز گرانقیمت تولید شود، قیمت کل صد واحد فروخته شده معادل قیمت آخرین کیلووات خواهد بود.
به همین خاطر هرچند تقریبا ۵۰درصد برق اروپا تولید منابع تجدیدپذیر و نسبتا ارزان تولید میشود اما قیمت برق در این اتحادیه بر اساس قیمت گاز تعیین میشود چرا که منابع تجدیدپذیر قادر به تامین کل برق مورد نیاز اروپا نیستند. با این شیوه قیمتگذاری، بهای گرانترین واحد برق مورد نیاز اتحادیه قیمت کل واحدهای برق فروخته شده را تعیین میکند و به همین خاطر تا زمانیکه کل برق مورد نیاز اروپا از منابعی غیر از گاز طبیعی تامین نشود، قیمت گاز طبیعی میتواند تعیینکننده قیمت برق در اتحادیه اروپا باشد.
اینجا میتوان فهمید که چرا برخی از شرکتهای تولید انرژی تجدیدپذیر سودهای حیرتانگیزی را تجربه کردهاند چرا که هزینه تولید برق برای این شرکتها خیلی افزایش نیافته اما قیمتی که آنها برای فروش انرژی دریافت میکنند بهخاطر افزایش قیمت برق بهطور سرسامآوری بالا رفته است. اما چرا برخی شرکتهای تولید یا توزیع برق در آستانه ورشکستگی قرار گرفتهاند؟
مشکل اینجاست که این شرکتها قراردادهایی بلندمدت با قیمت ثابت را با مشتریهایشان بستهاند بهطوری که قیمت روز هرچه که باشد، مشتری تنها باید قیمت ذکر شده در قرارداد را بپردازد. چنین قراردادهایی به دو سوی قرارداد اطمینان خاطر میدهد که نوسانات قیمت تاثیری بر میزان دریافتی یا پرداختی آنها ندارد اما سوی ناخوشایند این قراردادها آسیبپذیری تامینکننده نسبتا به افزایش سرسامآور قیمت است. اتفاقی که هرچند احتمال آن کم بهنظر میرسید اما حالا روی داده است.
