هفت صبح| آتشبس که برقرار شد، خیلیها فکر میکردند دوباره بازار خودرو جان میگیرد، اما در بازار جهانی خبری نشد و مشخص شد این بار تقصیر از جنگ نیست؛ بلکه قیمت بالای بنزین، قطع شدن خطوط کشتیرانی و کمبود قطعات خودرو مقصر بودند. خودروی نو گران شده، تحویلش ماهها طول میکشد. در ایران هم اگر بخواهی خودرو وارداتی بخری، در یک ماه گذشته وارداتی نشده، در این شرایط، دست دومها چارهکار شدهاند. از اینرو از ژاپن تا اروپا، جنگ در خاورمیانه زنجیره تأمین خودروهای نو را هم به هم ریخته و جالب اینجاست که تقاضا برای دست دومها بیشتر از همیشه شده است.
بگذارید از یک واقعیت ساده شروع کنیم. در مقطع کنونی خودروی نو دیگر برای اکثر مردم قابل خرید نیست. تورم قطعات، جهش قیمت مواد اولیه در نتیجه آسیب به پتروشیمیها و توقف کشتیرانی در تنگه هرمز باعث شده تا قیمت محصولات خودرو اوج بگیرد. طبق گزارشهای منتشرشده، هزینه ساخت یک خودروی نو نسبت به سال قبل در دنیا بیش از ۱۰درصد افزایش یافته و این رقم مستقیماً به قیمت تمامشده منتقل شده است.
البته در ایران نیز، قدرت خرید مردم با تورم عمومی فاصله معناداری دارد، ازاینرو توان خرید خودروی نو را از دست دادهاند، به همین دلیل بازار خودروی نو دچار رکود سنگینی شده. فروشندهها میگویند مشتریها میآیند، نگاه میکنند، قیمت را میپرسند و برمیگردند. معاملهای در کار نیست.
خودروی نو، لوکستر از همیشه
مشکل فقط قیمت نیست. تحویل خودروی نو هم به چالش تبدیل شده است. کمبود قطعات به دلیل تحریمها و اختلال در واردات، خطوط تولید را کند کرده و برخی مدلها ماههاست که از بازار خارج نشدهاند و اگر هم مشتری ثبتنام کند، باید شش ماه تا یک سال منتظر بماند تا ماشینش برسد. در این شرایط، خودروی دست دوم که همین الان میشود سوار شد، به انتخاب جدی تبدیل شدهاست.
واردات خودرو هم که قرار بود گرهگشا باشد، حالا خودش درگیر معضل جدیدی شده است. جنگ در خاورمیانه و بسته شدن عملی تنگه هرمز، شریان اصلی حملونقل دریایی را قطع کرده است. طبق گزارشهای بینالمللی، حمل یک خودروی وارداتی، قبل از هر چیز، یک هزینه سرسامآور حمل دارد که روی قیمت نهایی اعمال میشود.
علاوه بر این، خود کشتیها هم به مقصد خاورمیانه نمیرسند. برخی محمولههای خودروی لوکس در میانه راه گیر میکنند و به مقصد برگشتهاند». این یعنی نه فقط قیمت وارداتیها بالاست، بلکه اصلاً معلوم نیست کی برسند. در چنین فضایی، خودروهای دست دوم حکم ناجی را پیدا کردهاند. اولاً موجود هستند. ثانیاً قیمتشان نسبت به خودروی نو تا ۴۰ درصد ارزانتر است.
اما نکته جالب اینجاست که تقاضا برای خودروهای دست دوم فقط در ایران بالا نرفته؛ در سطح جهانی هم این اتفاق افتاده است. در اروپا، با جهش قیمت بنزین به ۱.۸۴ یورو در هر لیتر، فروش خودروهای برقی دست دوم ظرف سه هفته تقریباً دو برابر شده است. در فرانسه، سهم فروش خودروهای برقی دست دوم از ۶.۵ درصد به ۱۲.۷ درصد رسیده و در آلمان، جستجوها برای خودروهای برقی دست دوم سه برابر شده است. همان چیزی که در ایران با بنزین گران رخ میدهد، در اروپا هم تکرار شده: مردم به سمت گزینههای مقرونبهصرفهتر میروند.
اختلال در واردات خودروهای دست دوم؛ عرضه محدود، تقاضای بالا
اما اینجا یک تناقض جالب وجود دارد. از یک سو تقاضا برای خودروهای دست دوم بالا رفته، اما از سوی دیگر، واردات آنها هم مثل خودروهای نو مختل شده است. ژاپن و کره جنوبی دو تا از بزرگترین صادرکنندگان خودروهای دست دوم به خاورمیانه هستند. سال گذشته، ژاپن و کره روی هم ۱۹ میلیارد دلار خودروی دست دوم صادر کردند و بیش از یکسوم صادرات کره به خاورمیانه رفت.
اما حالا با بسته شدن تنگه هرمز، این محمولهها یا در بنادر میانی معطل ماندهاند یا برگشتهاند. این یعنی از یک طرف تقاضا برای خودروهای دست دوم بالا رفته و از طرف دیگر عرضه محدود شده است. در چنین بازاری، قیمت خودروهای دست دوم هم جهش میکند، اما رشد قیمت آنها همچنان کمتر از خودروی نو باقی میماند.
چرا مردم دست دوم را به نو ترجیح میدهند؟
۱. خودروی دست دوم به طور متوسط ۲۰ تا ۴۰ درصد ارزانتر از خودروی نو است. در شرایطی که تورم سفره مردم را کوچک کرده، این تفاوت قیمت تعیینکننده است.
۲. برای خرید خودروی نو را باید ماهها منتظر بمانی، اما خودروی دست دوم را امروز میخری، فردا تحویل میگیری.
۳. بیمه خودروی دست دوم ارزانتر است، مالیاتش کمتر است و اگر ماشین خارجی باشد، هزینه گمرکی ندارد.
۴. بازار دست دوم پر از مدلهایی است که دیگر تولید نمیشوند. برای کسانی که به دنبال یک ماشین خاص هستند، گاهی دست دوم گزینه جذابی است.
۵. در بازار خودروی نو، قیمتها را کارخانه تعیین میکند و معمولاً با تورم واقعی هماهنگ نیست. در بازار دست دوم اما قیمت را عرضه و تقاضا تعیین میکنند و شفافتر است.
بنابراین آتشبس شاید جنگ را متوقف کرده باشد، اما زخمهایش روی اقتصاد و بازار خودرو باقی مانده است. قیمت خودروی نو نجومی شده، وارداتیها یا نیستند یا نمیرسند و خطوط تولید به دلیل کمبود قطعات با ریتم کند کار میکنند. در این فضای خالی، خودروهای دست دوم فرصت طلایی پیدا کردهاند؛ هم برای فروشندههایی که میتوانند ماشین قدیمی خود را با قیمت خوب بفروشند، هم برای خریدارهایی که نمیخواهند ماهها منتظر بمانند یا سرمایهشان را یکجا خرج کنند.
اما این رونق چقدر پایدار است؟ اگر جنگ به طور کامل پایان یابد و تنگه هرمز بازگشایی شود، احتمالاً محمولههای سرگردان خودروهای دست دوم یکباره وارد بازار کشورهای خاورمیانه شوند و قیمتها را بشکنند. تا آن روز، دست دومها پادشاه بیچونوچرای بازار خواهند بود.
