هفت صبح| ۱۶۸ ساعت از آغاز جنگ آمریکا و رژیم اسرائیل علیه ایران گذشته است. جنگی که با حملات هوایی و انفجارهایی در تهران آغاز شد و در مدت یک هفته به مجموعهای از حملات موشکی، پهپادی و تبادل تهدیدهای نظامی در نقاط مختلف خاورمیانه تبدیل شده است. در این مدت گزارشهای متعددی از حملات اسرائیل به اهدافی در ایران، پاسخهای موشکی و پهپادی ایران علیه اهدافی در سرزمینهای اشغالی و برخی پایگاههای آمریکا در منطقه و نیز افزایش تنش در چند جغرافیای دیگر منطقه منتشر شده است.
در همین حال، مقامهای رسمی ایران تأکید کردهاند که پاسخ به حملات ادامه خواهد داشت. سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، اعلام کرده است که پاسخ به هدف قرار گرفتن غیرنظامیان متوجه پایگاهها و تأسیسات ایالات متحده خواهد بود. در سوی دیگر، ارتش اسرائیل نیز از ادامه عملیات علیه آنچه «زیرساختهای نظامی» در ایران خوانده خبر داده است.
در کنار تحولات نظامی، پیامدهای اقتصادی جنگ نیز نمایان شده است. بازار جهانی انرژی همچنان با افزایش قابل توجه قیمت نفت روبهرو شده است. برخی مقامهای حوزه انرژی هشدار دادهاند که هرگونه اختلال در عبور نفتکشها از تنگه هرمز میتواند قیمتها را به شکل چشمگیری افزایش دهد. همزمان، تحرکات دیپلماتیک در منطقه برای جلوگیری از گسترش درگیری افزایش یافته است. درعین حال بسیاری از پروازهای کشورهای مختلف منطقه مختل شده و باعث سرگردانی هزاران مسافر شده است.
اکنون در پایان هفته نخست، منطقه با وضعیتی روبهرو است که همزمان ابعاد نظامی، اقتصادی و سیاسی آن در حال گسترش است. در این میان یک خبر مهم بازتاب یافت، مسعود پزشکیان در یک پیام تلویزیونی گفت: شورای موقت رهبری تصویب کرد دیگر به کشورهای همسایه حمله نشود. رئیس جمهوری افزود: با اتفاقاتی که رخ داده، ما در شورای موقت رهبری تصمیماتی گرفتیم و این تصمیم به نیروهای مسلح گزارش شد که دیگر به کشورهای همسایه نباید موشک بزنند. مگر اینکه از کشورهای همسایه بخواهند به ما حمله کنند و به نظرم موضوع کشورهای همسایه را به جای دعوا باید با دیپلماسی حل کرد.
تکذیب اعزام نیروی زمینی آمریکا به ایران
یکی از خبرهایی که در دو روز گذشته بازتاب داشت، خبر اعزام نیروی زمینی از سوی آمریکا بود. اما کارولین لویت، سخنگوی کاخ سفید، گزارشها درباره احتمال اعزام نیروهای زمینی آمریکا به ایران را رد کرد و آن را مبتنی بر گمانهزنی منابع ناشناس دانست. او تأکید کرد افرادی که چنین ادعاهایی مطرح میکنند در جریان گفتوگوهای واقعی در دولت آمریکا نیستند.
لویت گفت دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، همواره در سیاست خارجی گزینههای مختلف را باز نگه میدارد، اما این به معنای تمایل به اقدام مشخصی نیست. این واکنش پس از اظهارات برخی مقامات مطرح شد که از احتمال ورود نیروهای آمریکایی به خاک ایران سخن گفته بودند. سخنگوی کاخ سفید تأکید کرد سیاست واشنگتن همچنان بر بررسی همه گزینهها متمرکز است و انتشار چنین اخبار تأییدنشدهای میتواند فضای سیاسی و رسانهای را دچار سوءبرداشت کند.
تحول در فناوری جنگ؛ کاهش زمان هشدار حملات
در میان گزارشهای منتشر شده، موضوعی توجه تحلیلگران نظامی را جلب کرده است. رسانههای اسرائیلی اعلام کردهاند برخی موشکهای جدید ایران زمان هشدار سامانههای دفاعی را کاهش دادهاند. شبکه ۱۴ تلویزیون اسرائیل گزارش داد که زمان هشدار برای حملات موشکی ایران در برخی موارد به حدود یک دقیقه رسیده است. پیش از این، سامانههای هشدار چند دقیقه زودتر فعال میشدند. کارشناسان نظامی این تغییر را به استفاده از موشکهایی با قابلیت مانور در فاز نهایی پرواز نسبت میدهند. چنین موشکهایی مسیر خود را تغییر میدهند و رهگیری آنها دشوارتر میشود.
گسترش دامنه درگیری؛ از عراق تا خلیج فارس
درگیریها محدود به ایران و اسرائیل باقی نمانده است. گزارشهایی از حملات در چند نقطه دیگر منطقه منتشر شده است. سپاه پاسداران اعلام کرد مواضع گروههای مسلح تجزیهطلب در اقلیم کردستان عراق هدف حمله موشکی قرار گرفته است. در اطلاعیه سپاه آمده است که این اقدام در پاسخ به تهدیدهای امنیتی علیه ایران انجام شده است. به گفته این نهاد، هرگونه اقدام علیه تمامیت ارضی ایران با واکنش سخت روبهرو خواهد شد. در سوی دیگر، ارتش ایران نیز اعلام کرد در یک عملیات پهپادی پایگاههای نظامی آمریکا در چند کشور منطقه هدف قرار گرفتهاند. این تحولات نشان میدهد دامنه درگیری به جغرافیای گستردهتری کشیده شده و منطقه در شرایطی حساس قرار گرفته است.
اقتصاد در میدان جنگ؛ جهش قیمت نفت
بازارهای جهانی انرژی نیز به سرعت به جنگ واکنش نشان دادند. قیمت نفت در پایان هفته نخست جنگ افزایش چشمگیری را تجربه کرد. بر اساس گزارشها، قیمت نفت خام آمریکا با جهشی بزرگ به بیش از ۹۰ دلار در هر بشکه رسید و یکی از بزرگترین افزایشهای هفتگی چند دهه اخیر ثبت شد. در همین زمینه سعد الکعبی، وزیر انرژی قطر در گفتوگو با روزنامه فایننشال تایمز هشدار داد اگر عبور نفتکشها از تنگه هرمز مختل شود، قیمت نفت ممکن است به حدود ۱۵۰ دلار در هر بشکه برسد. افزایش قیمت انرژی میتواند پیامدهای گستردهای برای اقتصاد جهانی داشته باشد و بسیاری از کشورها با نگرانی تحولات منطقه را دنبال میکنند.
دیپلماسی در سایه جنگ
در کنار درگیریهای نظامی، تلاشهای دیپلماتیک نیز افزایش یافته است. گزارشهایی منتشر شده که نشان میدهد برخی کشورهای منطقه برای کاهش تنشها فعال شدهاند.بر اساس گزارش منابع اروپایی، عربستان سعودی تماسهای دیپلماتیک خود با ایران را افزایش داده است. هدف این تماسها جلوگیری از گسترش درگیری در منطقه عنوان شده است. هدف این تحرکات جلوگیری از گسترش درگیریهای نظامی در خاورمیانه عنوان شده است.
این منابع گفتهاند مقامهای سعودی تلاش کردهاند از طریق کانالهای دیپلماتیک تنشها را کاهش دهند و مانع تشدید جنگ شوند. به گفته این منابع، چند کشور اروپایی و منطقهای نیز از این تلاشها حمایت کردهاند. تحولات اخیر پس از آغاز درگیری نظامی میان ایران، آمریکا و اسرائیل رخ داده و نگرانیها درباره پیامدهای اقتصادی و امنیتی جنگ افزایش یافته است. تحلیلگران معتقدند عربستان در تلاش است از گسترش بحران به منطقه خلیج فارس جلوگیری کند، زیرا هرگونه درگیری گسترده میتواند بازار انرژی و امنیت منطقه را به شدت تحت تأثیر قرار دهد.
هشدار عراقچی به آمریکا
همچنین سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران در پیامی اعلام کرد پاسخ ایران به حملات اخیر متوجه پایگاهها و تأسیسات آمریکا خواهد بود. او در این پیام که به زبان عربی منتشر شد، تأکید کرد ایران و کشورهای عرب منطقه روابط تاریخی و دوستانهای داشتهاند. عراقچی همچنین گفت آمریکا از خاک برخی کشورهای عربی برای حمله به ایران استفاده کرده است. او تأکید کرد ایران در واکنش به حملات، پایگاههای آمریکا را هدف قرار خواهد داد. این اظهارات در شرایطی مطرح شد که تنشهای نظامی در منطقه افزایش یافته و تبادل حملات میان طرفهای درگیر ادامه دارد.
جنگ روایتها و نقش رسانهها
در کنار میدان نظامی، نبردی دیگر نیز جریان دارد. رسانهها در حال روایت جنگ هستند و هر طرف تلاش میکند تصویر مورد نظر خود را به افکار عمومی منتقل کند. جواد طلیسچی یکتا، مدیر مجموعه رسانههای مددکاری اجتماعی ایرانیان در گفتوگویی اعلام کرد در شرایط جنگی عملیات روانی رسانهها میتواند بر روحیه جامعه اثر بگذارد. او تأکید کرد افزایش سواد رسانهای در چنین شرایطی اهمیت زیادی دارد. به گفته او انتشار شایعات یا اخبار ناقص میتواند اضطراب اجتماعی ایجاد کند و جامعه را دچار بیثباتی کند.
مدیریت شرایط داخلی در روزهای جنگ
در داخل ایران نیز دولت تلاش کرده است خدمات عمومی را بدون وقفه ادامه دهد. علی مدنیزاده، وزیر اقتصاد اعلام کرد حقوق کارمندان و بازنشستگان حتی زودتر از موعد پرداخت خواهد شد. او همچنین گفت بازار سهام برای حفظ دارایی مردم موقتاً تعطیل شده است، اما برخی بازارهای مالی همچنان فعال هستند. در همین حال مسئولان حوزه انرژی اعلام کردهاند ذخایر سوخت و گندم کشور در وضعیت مناسب قرار دارد و کمبودی در تأمین کالاهای اساسی وجود ندارد. در حوزه بانکی نیز برخی شعب به صورت کشیک فعالیت میکنند. هدف از این اقدامات حفظ ثبات اقتصادی و جلوگیری از ایجاد نگرانی در میان شهروندان اعلام شده است.
منطقه در نقطهای حساس
با گذشت یک هفته از آغاز درگیری، بسیاری از تحلیلگران معتقدند منطقه در مرحلهای حساس قرار گرفته است. حملات نظامی ادامه دارد، بازارهای جهانی انرژی نگراناند و تلاشهای دیپلماتیک برای جلوگیری از گسترش جنگ افزایش یافته است. در چنین شرایطی هر تحول جدید میتواند مسیر بحران را تغییر دهد.
