انیمیشن سینمایی «ژولیت و شاه» به کارگردانی اشکان رهگذر که برای اولین بار سال گذشته در جشنواره فیلم فجر اکران شد، در سینماهای کشور در حال اکران است.
این انیمیشن سینمایی روایتی تاریخی مربوط به دوره قاجار و ناصرالدین شاه دارد که با دستمایه قرار دادن سفر او به اروپا قصهای تاریخی را روایت میکند.
به بهانه اکران «ژولیت و شاه» با اشکان رهگذر گفتوگویی داشتیم که در ادامه مشروح آن را میخوانید:
ایده اولیه «ژولیت و شاه» چگونه شکل گرفت؟
تاریخ همیشه در حرفه و روند کاری من نقش ویژهای داشته، وقتی کار انیمیشن را شروع کردم ایدهها و انگیزههای بسیاری مبتنی بر تاریخ داشتم، همان زمان یک انیمیشن کوتاه درباره گربه مخصوص ناصرالدین شاه به نام ببری خان ساختم که خیلی هم با استقبال روبرو شد.
همیشه دوره قاجار برای من جذاب بوده و به لحاظ زیباییشناختی و تاریخ هنر، چه به لحاظ اتفاقات تاریخی، چه به لحاظ فرهنگی و اجتماعی تأثیرات بسیاری بر کشور ما داشته است. وقتی درگیر ساخت فیلم بلند انیمیشن شدم این موضوع همچنان در ذهن من بود و فکر کردم که یک سناریو مبتنی بر سفرهای ناصرالدین شاه و اتفاقاتی که در زمینه هنر و فرهنگ رخ داده، بنویسم و اثری در این حوزه بسازم.
روایت من البته به صورت کاملاً مستند نیست بلکه با استفاده از عناصر روایی که انیمیشن و سینما در اختیار ما میگذارد قصهای مربوط به آن دوران را روایت کردیم.
جدا از جزئیات قصه، در کلیات مسائلی چون ورود تئاتر مدرن به ایران را در «ژولیت و شاه» مربوط به دوره قاجار میبینیم. آیا در این کلیات روایت شما مبتنی بر واقعیت است؟
ما میدانیم که سفرهای ناصرالدین شاه به اروپا تأثیرات بسیاری بر او داشته، او وقتی به اروپا میرود با خود خیلی چیزها میآورد و فرهنگ و اتفاقات آنجا را پیگیری میکرده و از آن فرهنگ تأثیرپذیر بوده و بر اساس علایق خودش آن تأثیرات را در داخل کشور اجرایی میکرده است.
اما در جزئیات ورود تئاتر غربی به ایران به این شکل نبوده و داستان اینچنین عاشقانهای هم نداشته است. تئاتر غربی توسط امینالدوله با بازنگری نمایش «خسیس» اثر مولیر وارد ایران میشود. در آن زمان این نمایشنامه مناسب زمان و زبان آن دوران ایران آداپته میشود و روی صحنه میرود. در واقع سفر رفتن ناصرالدین شاه و تأثیر گرفتن از فرهنگ غرب واقعیتی است که در «ژولیت و شاه» میبینیم اما در جزئیات قطعاً تغییراتی وجود دارد.
در کشور ما نگرش غالب به انیمیشن اینگونه است که مخاطب اصلی این سینما کودکان هستند. به نظر شما کودکی که «ژولیت و شاه» را ببیند دچار برداشت درستی از تاریخ میشود یا خیر؟
در وهله اول باید بگویم این نگرش که در جامعه ما جا افتاده و سینمای انیمیشن را صرفاً برای کودکان میداند، اشتباه است و باید این نگاه اشتباه را اصلاح کنیم و لازم است جامعه بداند که انیمیشن مدیومی فقط برای بچهها و کوچکترها نیست بلکه در همه جای دنیا آثار بسیاری برای بزرگسالان ساخته میشود.
فیلم «ژولیت و شاه» در ابتدا با این تصویر آغاز میشود که ما در آن تأکید داریم این فیلم مبتنی بر واقعیت نیست بلکه یک شوخی با تاریخ است. بنابراین ما در همان ابتدا به مخاطبمان میگوییم که این فیلم را یک مستند واقعی نبیند.
به نظر من اگر یک اثر نمایشی بتواند برای بچهها سوال ایجاد کند و آنها را نسبت به تاریخ علاقهمند و کنجکاو کند کار خود را انجام داده و تأثیرش میتواند مفید باشد. من در پرداختن به «شاهنامه» هم در اثر قبلیام دقیقاً نعل به نعل پیش نرفتم و اتفاقاتی در شاهنامه را به صورت فیلم و انیمیشن درآوردم و در واقع آن فیلم هم برداشتی آزاد از «شاهنامه» بود؛ به این مدل پرداختها در ادبیات و سینما اصطلاحاً تاریخ آلترناتیو گفته میشود؛ یعنی شما یک گزینه جایگزین برای تاریخ ارائه میدهید.
این پرداخت قطعاً در وهله اول میتواند بچهها را با شخصیتهای تاریخی آشنا کند و ممکن است برای آشنایی بیشتر با این شخصیتها برای مطالعه ترغیب شود.
«ژولیت و شاه» به مفاهیمی مثل تقابل سنت و مدرنیته میپردازد که فهم همه آنها برای کودکان امکانپذیر نیست. مخاطب هدف این فیلم چه قشری است؟
بله ما در شعارهای تبلیغاتیمان هم «ژولیت و شاه» را اثری معرفی کردهایم که انیمیشنی است برای بزرگترها همراه با کوچکترها؛ به این معنا که «ژولیت و شاه» انیمیشنی مناسب کودکان خردسال نیست؛ شاید بچهها هم بتوانند این اثر را ببیند و با آن ارتباط برقرار کنند اما باید آن را با بزرگترها ببینند چون میتوانند از بزرگترها توضیح بگیرند و اصطلاح بینالمللیاش انیمیشنهای PG است، انیمیشنهایی که بچههای هفت یا هشت سال به بالا همراه با بزرگترها میبینند تا توضیحات تکمیلی را همراه فیلم از بزرگترها دریافت کنند. به هیچ عنوان توصیه نمیکنم که «ژولیت و شاه» میتواند برای بچهها به تنهایی جالب باشد.
