هفت صبح| در پی حمله ناجوانمردانه و مرگبار به یک مدرسه دخترانه در جنوب ایران که این هفته جان ۱۶۵ دانشآموز خردسال را گرفت، درخواستها برای انجام یک تحقیق مستقل و بینالمللی در حال افزایش است. کارشناسان سازمان ملل متحد این بمباران را «تعرضی جدی به کودکان» توصیف کردهاند و میگویند ابعاد حقوقی و انسانی آن باید بهطور فوری و شفاف بررسی شود.
این حمله روز شنبه و همزمان با نخستین روز جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران رخ داد. هدف حمله یک مدرسه ابتدایی دخترانه در شهر میناب در استان هرمزگان بود؛ مدرسهای که در زمان حمله کلاسهای درس در آن جریان داشت و دهها کودک در کلاسها حضور داشتند. بر اساس گزارشها، بیشتر قربانیان دخترانی میان 7 تا 12 سال بودند که هنگام بمباران در کلاس درس خود حضور داشتند.
گروهی از کارشناسان سازمان ملل روز جمعه در بیانیهای مشترک اعلام کردند که حمله به یک مدرسه فعال در ساعات آموزشی یکی از جدیترین موارد نگرانی در چارچوب حقوق بینالملل بشردوستانه است. در این بیانیه تأکید شده است که چنین حملهای باید «فورا، بهطور مستقل و با کارآمدی کامل» مورد تحقیق قرار گیرد و هرگونه نقض احتمالی قوانین بینالمللی باید با پاسخگویی و مسئولیتپذیری همراه شود.
این کارشناسان در بیانیه خود نوشتند: «حمله به یک مدرسه فعال در ساعات کلاس درس شدیدترین نگرانیها را در چارچوب حقوق بینالملل برمیانگیزد.» آنان همچنین تأکید کردند که «حمله به مدرسه، حملهای به کودکان، به آموزش و به آینده یک جامعه است» و تصریح کردند که «هیچ توجیهی برای کشتن دختران در یک کلاس درس وجود ندارد.»
فعالان حقوق بشر نیز این حادثه را نمونهای از هزینه انسانی سنگینی دانستهاند که غیرنظامیان ایرانی در جریان جنگ جاری میپردازند. به گفته آنان، حمله به مدرسه میناب میتواند یکی از مصادیق احتمالی جنایات جنگی باشد؛ موضوعی که اکنون در محافل حقوقی و سیاسی بینالمللی مورد بحث قرار گرفته است. بر اساس تازهترین آماری که رسانههای دولتی ایران منتشر کردهاند، از زمان آغاز جنگ میان ایران از یکسو و ایالات متحده و اسرائیل از سوی دیگر تاکنون دستکم ۱۳۳۲ نفر در جریان حملات و درگیریها کشته شدهاند.
این آمار شامل شمار قابل توجهی از غیرنظامیان نیز میشود و نشاندهنده گستردگی خسارات انسانی این درگیری است. فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت ایران، میگوید بیش از یک سوم کشتهشدگان این جنگ را کودکان تشکیل دادهاند. امیر سعید ایروانی، نماینده دائم ایران در سازمان ملل متحد، روز دوشنبه در گفتوگو با خبرنگاران اعلام کرد مدرسه میناب «بهطور عمدی» در حملات آمریکا و اسرائیل هدف قرار گرفته است.
او در سخنان خود تأکید کرد که این حمله به کشتهشدن ۱۶۵ دانشآموز دختر انجامیده است. او این حادثه را نمونهای از هدف قرار گرفتن غیرنظامیان در جریان جنگ دانست و خواستار واکنش جامعه جهانی شد. در همین حال، خبرگزاری رویترز به نقل از دو مقام آمریکایی که نامشان فاش نشده گزارش داده است که تحقیقات اولیه نظامی در ایالات متحده نشان میدهد به احتمال زیاد نیروهای آمریکایی مسئول این حمله بودهاند.
روزنامه نیویورکتایمز نیز در گزارشی جداگانه با بررسی تصاویر ماهوارهای، ویدیوهای تأییدشده و بیانیههای رسمی به این نتیجه رسیده است که نیروهای آمریکایی این حمله را انجام دادهاند. بر اساس این گزارش، نیروهای آمریکایی در همان زمان در حال حمله به یک پایگاه دریایی مجاور متعلق به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بودهاند و مدرسه در نزدیکی این هدف نظامی قرار داشته است. گفتنی است، حمله عمدی به یک مدرسه یا هر سازه غیرنظامی دیگر بر اساس حقوق بینالملل بشردوستانه نقض آشکار قوانین جنگ به شمار میرود. با این حال، نه ایالات متحده و نه اسرائیل تاکنون مسئولیت این بمباران را برعهده نگرفتهاند.
دولت ایالات متحده اعلام کرده که این حادثه همچنان در حال بررسی است. کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، روز چهارشنبه به خبرنگاران گفت که واشینگتن در حال تحقیق درباره این حادثه است. او ادعا کرد که وزارت دفاع آمریکا و نیروهای مسلح این کشور غیرنظامیان را هدف قرار نمیدهند و افزود بررسیها برای روشن شدن جزئیات و علت وقوع این حادثه ادامه دارد. همزمان مقامهای سازمان ملل نیز بر ضرورت انجام تحقیقات شفاف تأکید کردهاند.
پس از این بمباران، سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد اعلام کرد که کشته شدن دانشآموزان در مکانی که برای آموزش و یادگیری اختصاص یافته است، «نقضی جدی در حمایتهایی است که حقوق بینالملل بشردوستانه برای مدارس در نظر گرفته است». ولکر تورک، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، روز جمعه در ژنو به خبرنگاران گفت جامعه جهانی انتظار دارد تحقیقات درباره این حادثه سریع، دقیق و شفاف انجام شود. او گفت: «صرفنظر از نتیجه تحقیقات، امیدواریم این بررسیها به سرعت و با شفافیت کامل انجام شود.»
تورک همچنین تأکید کرد پاسخگویی و تعیین مسئولیت در چنین مواردی «حیاتی» است. به گفته او، اگر در این حادثه خطا یا تخلفی رخ داده باشد باید مسئولان آن پاسخگو باشند و قربانیان و خانوادههایشان نیز حق دارند از سازوکارهای جبران خسارت برخوردار شوند. تورک این حادثه را «درسی بسیار تلخ و تراژیک» توصیف کرد و گفت کشتن دختران بیگناه و بیدفاع در چنین شرایطی نشان میدهد که باید رویهها و دستورالعملهای عملیاتی در زمان جنگ مورد بازنگری قرار گیرد. او افزود جامعه جهانی باید تضمینهایی برای جلوگیری از تکرار چنین حوادثی در آینده ایجاد کند و نحوه اجرای عملیات نظامی، بهویژه در مناطق غیرنظامی، باید با دقت بیشتری مورد ارزیابی قرار گیرد.
در همین حال یک گروه مدافع حقوق بشر مستقر در ایالات متحده نیز خواستار پیگیری قضایی این پرونده در سطح بینالمللی شده است. سازمان «دموکراسی برای جهان عرب اکنون» که با نام اختصاری «داون» شناخته میشود، از ایران خواسته است صلاحیت رسیدگی به جرایم احتمالی رخداده در این جنگ را به دیوان کیفری بینالمللی واگذار کند. عمر شاکر، مدیر اجرایی این سازمان، اعلام کرد شواهد فزایندهای در حال ظهور است که نشان میدهد از زمان آغاز جنگ، مجموعهای از حملات مرگبار علیه اهداف غیرنظامی در ایران رخ داده است.
او گفت: «از کشته شدن بیش از ۱۵۰ دانشآموز و معلم گرفته تا حمله به بیمارستانهایی که نوزادان در آن بستری بودهاند، هر روز شواهد بیشتری منتشر میشود که به ارتکاب جنایات جدی جنگی در ایران اشاره دارد.» به گفته شاکر، قربانیان این حملات سزاوار عدالت هستند و سازوکارهای حقوقی لازم برای پیگیری چنین پروندههایی در نظام حقوق بینالملل وجود دارد. او همچنین تأکید کرد که ایالات متحده نمیتواند مانع فعال شدن این سازوکارها شود.
در حالی که تحقیقات درباره این حمله ادامه دارد، حادثه مدرسه میناب اکنون به یکی از تکاندهندهترین نمادهای انسانی جنگ جاری تبدیل شده است؛ رویدادی که نه تنها پرسشهای حقوقی و سیاسی گستردهای را برانگیخته، بلکه بار دیگر توجه جهانیان را به هزینههای سنگین جنگ برای غیرنظامیان و بهویژه کودکان جلب کرده است.
